گاز H₂S چیست؟
هیدروژن سولفید (Hydrogen Sulfide) گازی است:
- بیرنگ
- بسیار سمی و کشنده
- با بوی تخممرغ فاسد (در غلظت پایین)
- سنگینتر از هوا (در نقاط پایین تجمع میکند)
فرمول شیمیایی: H₂S
چرا محیطهای دارای H₂S بسیار خطرناکاند؟
- از کار افتادن حس بویایی
در غلظتهای بالاتر از 100 ppm، بوی گاز دیگر حس نمیشود → تصور اشتباه «گاز نیست» - اثر سریع روی سیستم عصبی و تنفسی
حتی در چند دقیقه میتواند باعث بیهوشی یا مرگ شود - تجمع در نقاط بسته و کمارتفاع
مانند:- چاهها
- فاضلابها
- مخازن
- تونلها
محیطهایی که احتمال وجود H₂S در آنها بالاست
- صنایع نفت و گاز و پتروشیمی
- چاهها، مخازن، خطوط لوله و پالایشگاهها
- تصفیهخانهها و فاضلاب شهری و صنعتی
- کانالها، چاههای فاضلاب، حوضچههای تهنشینی
- معادن و تونلها
- معادن ذغال، معادن زیرزمینی و تونلهای بسته
- کارخانههای شیمیایی و کاغذسازی
- محیطهایی با مواد آلی در حال تجزیه و سولفور
- کشاورزی و سیلوهای کود حیوانی
- محل تجمع کود و مواد آلی فاسد
📌 در این محیطها گاز H₂S معمولاً در نقاط کمارتفاع و بسته تجمع میکند، بنابراین کنترل سطح گاز و تجهیزات ایمنی حیاتی است.
میزان خطر H₂S بر اساس غلظت (ppm)
| غلظت (ppm) | اثر بر انسان |
|---|---|
| 0.01–1 | بوی ضعیف |
| 10 | تحریک چشم و گلو |
| 20–50 | سردرد، تهوع |
| 100 | از کار افتادن حس بویایی |
| 200–300 | خطر مرگ در چند ساعت |
| 500 | بیهوشی سریع |
| 700+ | مرگ در چند دقیقه |
علائم مسمومیت با H₂S
- سوزش چشم و بینی
- تنگی نفس
- سرگیجه
- تهوع و استفراغ
- گیجی و بیهوشی
- تشنج
- ایست تنفسی
اقدامات ایمنی در محیطهای دارای H₂S
✅ قبل از ورود
- اندازهگیری گاز با دستگاه گازسنج H₂S
- دریافت مجوز کار (Permit to Work)
- تهویه مناسب
- آموزش پرسنل
✅ تجهیزات حفاظت فردی (PPE)
- ماسک تنفسی مناسب H₂S
- فیلتر مخصوص H₂S (در غلظت پایین)
- دستگاه تنفسی هوارسان (SCBA) در غلظت بالا
- لباس ایمنی
- عینک محافظ
- دستکش مقاوم
اقدامات اضطراری در صورت نشت H₂S
- فوراً منطقه را ترک کنید
- به سمت باد مخالف حرکت نکنید
- افراد بیهوش را بدون تجهیزات تنفسی نجات ندهید
- اطلاعرسانی فوری به واحد ایمنی
- استفاده از SCBA برای عملیات نجات
❌ اشتباهات مرگبار رایج
- اعتماد به بوی گاز
- ورود بدون گازسنج
- استفاده از ماسک فیلتردار در غلظت بالا
- تلاش برای نجات بدون تجهیزات تنفسی
جمعبندی مهم
H₂S گازی است که هشدار نمیدهد، فرصت نمیدهد و اشتباه را نمیبخشد.